BASILEA vel BASILIA


BASILEA vel BASILIA
BASILEA, vel BASILIA
in duabus vitis Caroli M. truncatô nomine Bassa; in divisione regni Lotharii Basula, in Annal. Metensibus Basala: in Notitiis veterib. provinciarum et civitat. Gall. Basiliensium civitas, Cluverio Arialbinum, quem Vales. Notit. Galliae, A. C. 1675. editâ, ex Ammiano Marcell. qui Theodosii M. ac tabulae Theodosianae, in qua Arialbini mentio, aequalis, Basiliae prae ceteris meminit, ut et Arialbini haud paulo obscuriore famâ, refellit: inter civitates provinc. Maximae Sequanorum IV. locum obtinuit: Post dirutam dein Augustam Rauracorum, cuius rudera in pago August territorii Basiliensis supersunt, sede Episcopatus inde huc transsatâ, circa A. C. 800. secundum Valesium, Rauracorum caput. Vide infra. Hodie Helvetiae urbs est, praeclara et ampla, omnibus modis ita commendabilis, ut parem inveniri facile haud credam, Oswaldus Molitor. Eius primus omnium, aut saltem inter primos, meminit Ammian. Marcellinus praedictus, l. 30. Item Notitiae veteres provinc. et civitat. Galliae, de quibus similiter supra, quae Honorii principatu compositae. Et quidem ille, qui A. C. 360. terras hasce perlustravit, testatur, Valentmianum II. Imperat. post vastatos aliquot Alemanniae pagos, munimentum, nomine Robur, aedificâsse prope Basiliam. Nomen quidam a Basilina Iuliani Imperat. matre, Cluverius. l. 2. c. 5. a Robore accolis Basil; quercu videlicet annosâ Deo Basil ibi consecratâ: Beatus Rhenanus a Rheni transitu, quasi Passilea: Nonnulli a Basilisco ibi reperto: Heroldus a T. Minutio Basillo: Quidam a Graeco Βκσιλεἱα, sicut Latinor. Augusta, vide Basileus: Hadr. tandem Vales. ab amne proximo Birsa, quem prius Basilam nuncupatum putat, deducit. In Borco Rauracorum angulo ad Rhenum, ubi fluvios Birsam quidem supra, ex Monte Iura profluentem, et infra Wiesam, e silva Nigra excipit: ponte iuncta eximiô, Maiore, ut vocant, urbe, in veter. Gallico, Minore, e regione in Alemannico solo positâ, situ sedet iucundô, aedificiss magnificis, templis quamplurimis, fontibus dulcissimis, caelô saluberrimô, incolarum virtute, mirâ omnium rerum exuberantiâ, inclita; Franc. Guillimannus, etc. Ex Augustae Rauricae reliquiis orta creditur, et Cluverius quidem conditorem eius Valentinianum II. circa A. C. 374. facere non dubitat; Antiquiorem tamen esse, quamquam non tantô nomine, adeqove crevisse potius ex Augustae ruderibus, probabilius: Cum A. C. 260. Alemannorum in Galliam Italiamque irruptione, sub Valeriano et Gallieno Imperator. pluribus urbibus vastatis, etiam hanc idem fatum subiisse: imo una cum Augusta Raurac. ab Hunnis quoque gravia passam esse, sint qui scribant. Distat Tigurô 9. Nanceiô 24. leuc. Eius Historia paucis haec. De origine iam aliquid cictum: Munita a Valentiniano retro laudato: postmodum, post Alemannorum, sub Valentiniano III. in Galliam Celticam irruptionem, qui veteribus Rauracis Helvetiisque exturbatis, eorum sedes occupârunt, denuo excitata, et pristino, imo ampliori splendori reddita creditur. Ab Imperatore Henrico dein I. et II. cui ob fortem fidamque operam, contra Francos, Bohemos, Sclavos et Saracenos, feliciter praestitam, unice dilecta erat, Stumpf. de Germ. l. 2. c. 21. postquam Burgundiae regnô, cui subfuerat prius, destructô ad Imperium venisset, novum decus ei accessit. Ampliata, A. C.
1368. et minore quoque urbe, quam a Friderico Blanckenhemio Episcopo
Argentorat. et Administratore Episcopat. Basil. iure emptionis acquisivit, A. C. 1392.
auctior reddita, iamque olim a variis Imperatoribus, Friderico III. inrprimis, amplissimis immunitatibus et privilegiis donata, inter liberas Imperii civitates fuit: Henricô hoc I. A. C. 1061. Rodolfô I: A. C. 1274. Carolô IV. A. C. 1347. Sigismundô, tempore Concilii, Fridericô III. Imperatorib. etc. hospititô exceptis: Amicitiâ interim Helvetiorum, ut vicina ipsis erat, diu, antequam foedere ipsis iungeretur, exsultâ, nobilis. Namque et Ludovicô Bavatô a Pontifice excommunicatô, cum ingentes turbae inde exortae essent, Basilienses, qui ob fidsem Imperatori servatam, a Pontifice similiter excommunicati erant, Pontificium Legatum insolentius agentem Rheno merserunt, mox ut securitati suae consulerent, foedus cum tribus primis Helvetiae pagis, ac Tiguro et Berna, multisque aliis Germaniae urbibus, A. C. 1327. fecerunt. Peculiari dein foedere urbs cum Tigurinis coiit, A. C. 1345. Rursus A. C. 1365. cum Leopoldi Austriaci auspiciis Anglorum exercitus, Alsatiâ vastatâ, Argentinam obsideret, Urbi huic quoque minatus, a Tigurinis, Bernensibus, Lucernensibus et Solodurensibus, misô praesidiô, confirmata est: quod iterum factum, A. C. 1409. a Bernensibus et Soloduriis, bellô contra Catharinam Burgund. Leopoldi uxorem: et tempore Concilii Basil. quod disturbaturus ingentem exercitum in fines Helvetiorum adduxerat Ludovic XI. tum adhuc Delphinus, qui praeliô San Iacobaeô, in omne aevum memorabili, prope urbem, cum exigua Helvetiorum manu conflixit, A. C. 1444. Postea iunctis cum Helvetiis copiis commune bellum adversus Austrios gessit. Carolô porro Burgundô imminente, Argentinensibus, Sigismundo Austrio, et Renato Duci atque Helvetiis tandem, novô foedere ad decennium iuncta est, strenuâ fidelique operâ eô bellô saepe navatâ. Exin bellô inter Maximilianum Imperatorem et Helvetios, ad Dorneggum victores, fervente, mediam se gessit, quod Nibilitas tam graviter tulit, ut magna eius pars ex urbe in vicinos Sequanos, Alsatas et Brisigavos commigraret, unde iniuriarum contentionumque inexhausta seges, victrice tandem Basileâ, quae annô proximô, qui finem belli illius consecutus est, et fuit A. c. 1501. perpetuô foedere sese decem Pagis helvetiae coniunxit, nonô inter illos locô obtentô. Fuit olim summa hîc penes Nobiles auctoritas, cuius societates duae frequentibus dissidiis inter se collisae, turbas non raro dederunt. Postea non tam amoti a gubernaculis sunt, quam sponte ea deseruerunt. Namque et multi, quod se tempore Concilii hostibus iunxissent, exiliô multati. Dem, ut retro iam monitum, bellô contra Catharinam: Praeterea post foedus helveticum, maxima nobilitatis pars excessit. Quidquid tandem residui fuit, urbe Reformationem amplexâ, A. C. 1529. cum illam impediri posse desperaret, inde se in proximas arces recepit. A quo tempore Senatus e populo legitur, usque ad nostram aetatem. Bellis externis, namque et obsessa a Rodolfo Comite Habspurgico fuit, A. C. 1273. qui in ipsa huius urbis obsidione, Imperator electus, ei pacem dedit: intestinis
seditionibus A. C. 1308. inprimis, et 1376. Vide Psittaci et Stellifrei, quae partibus tum nomina, occultisque insidis saepe tentata. Pestem multoties sensit: A. C. 1314. inprimis, quô 14000. mortalium. A. C. 1349. quô totidem: A. C. 1439. quô innumeri, A. C. 1502. quô 5000. A. C. 1543. quô flos virorum. A. C. 1563. et 1564. quô 7000. atque inter illos iterum clarissimi viri. A. C. 1610. quô rursus 4000. A. C. 1629. A. C. 1633. A. C. 1667. quô 2000. sublata. Incensa est A. C. 917. ab Hungaris. Iterum flammis consumptae aedes 600. A. C. 1294. Minor urbs arsit, A. C. 1327. iterumque A. C. 1354. Rursus ferale incendium urbem funestavit, A. C. 1377. 1414. inprimis autem 3. Non. Iul. A. C. 1417. cuius calamitatis immensae Poggius Florentinus meminit, etc. post quam tamen velut Phoenix, e cineribus splendidior resurrexit. Inundationibus Birsici fluv. et Rheni multa damna passa, A. C. 1378. 1424. 1446. 1480. 1512. 1519. 1529. 1530. etc. Terrae motibus, quibus obnoxia Urbs ripensis, et subtus magna ex parte cavernosa, concussa est saepissime, inprimis 15. Kal. Nov. A. C. 1535. quô tantum non tota concidit. Quae damna affatim divina benignitas pensavit. Academiâ namque; quae mox inter celebriores Europae, institutore Piô II. ornata est, A. C. 1459. Post quam erectam, et apertas veluti Musarum ianuas, Chartacea quoque hîc ars excitata, ab Antonio et Michaele Gallicionibus, A. C. 1470. tot tamque nobilibus chalcographiis occasionem dedit, quibus prae plurimis aliis haec urbs effloruit, primum Typographum Bernardum Richelium nacta, A. C. 1478. In foedus dein Helveticum, ut dictum, recepta est. A. C. 1501. Quibus omnibus divini favoris cumulis, Reformatio, accessit, de qua paulo post. Olim Episcopalis fuit, primusque Episcopus Iustinianus habetur, qui Concilio Coloniensi subscripsit, A. C. 346. Eius successores, cum, per hominum credulitatem, opibus aucti essent, varia cum vicinis bella gesserunt, sensim dein, quicquid in civitatem habebant iuris, huic diversis temporibus venditô: donec tandem Reformationis impatientes Bruntrtum, seu Pontem Ragnetrudis, ut in antiquis Ecclesiae Vesontiensis tabulis dicitur, sedem transtulêre. Hanc Reformationem iam ante praedixit, circa A. C. 1400. Iohannes Maulbergius, Dominicanus, qui contionibus in vitia et errores saeculi acerrime invectus, Sigismundi Imperatoris elogium meruit. Ei praelusit Concilium, non tam id, quod A. C. 1061. contra Alexandrum II. ab Henrico II. Imperatore celebratum, quô Chadelo Episcopus Parmensis, Papa electus et Honorius II. appellatus est, quam quod A. C. 1440. Generale habitum est, cuius libertate (in illo enim praesente Sigismundô, praesidente autem Iulianô cardin. liberius, quam unquam in aliis, in auctoritatem et potestatem Pontificis inquisitum, Ioh. Baleô teste, in Eugenio IV. Bulling. l. 2. de Concil.) offensus Eugenius IV. aliud Ferrariae indixit, verum a Patribus Basiliensibus citatus, accusatus, condemnatus et dsepositus est, suffectô ei Felice V. qui cum uxoratus esset, decretum: Non solum, qui habuit uxorem, sed et qui habeat, assumi posse: Concilium supra Papam esse, etc. Sessionibus 45. ut et fulminis Tarpeii a Sixto IV. ob
Andream Archiepiscopum Strigoniensem vibrati, more Maiorum, vide supra, neglectus, A. C. 1485. Wilhelmus Roblinus, parochus S. Albani ortus est A. C. 1521. Clerô annitente mox urbe pulsus: absolvit tandem Iohannes Occolampadius, qui A. C. 1522. Basileam delatus, dein A. C. 1523. in Antonii Zangeri Ecclesiastis Martiniani, emeriti, locum surrogatus, tantum effecit, ut A. C. 1524. S.
Baptisma idiomate vernaculô, et Cena Domini sub Utraque Specie, ut vocant, administrari inciperet: quô annô Disputatio de Caelibatu publice quoque habita. Post quae A. C. 1526. Psalmi Germanicâ linguâ, in templo Martiniano, cantari coepti. A. C. 1527. Missa eodem in templo, ut et apud Augustinianos abrogata. A. C. 1528. imagines maxima ex parte sublatae. A. C. 1529. tandem hae omnes, duodecim curruum onus, cum super dividunda in domesticos usus praeda pauperes rixarentur, in novem compositae strues, ante primariam aedem, combustae, totâque urbe Euangelium publicatum, et absque graviore tumultu omnia peracta sunt: dexteritate et prudentiâ inprimis Iacobi Meyeri Consulis, insignis negotii tam sacri promotoris. A' quo usque ad nostra tempora non exiguum decus Reformatae Ecclesiae urbs fuit. Gallis quibusdam proceribus, interque eos Admiralis Colinii filiis, post Lanienam Parisiensem, ob religionem, huc se A. C. 1572. recipientibus, hospitium locumque sacris Gallicâ linguâ privatim peragendis, dedit, unde hodieque non contemnendus ibi ex illa gente fidelium coetus: quibus, crescente indies numerô, A. C. 1616. templum quoque, et publice sacrorum causâ conveniendi potestas concessa. Ad Synodum Dordracenam, e Theologis suis, misit Sebastianum Beckium et Wolphgangum Meyerum, Theol. Doctores celeberr. A. C. 1619. etc.
---- ---- Huic o militet aether
Et coniurati veniant ad classica venti!
Exhibet urbis huius regiae Historiam Stumpf. in Chron. l. 12. c. 22. et seqq. Aeneas Sylvius in descr. Basil. Christian. Urstisius Chron. Basil. Munster. Ramus, in Encomio urbis. Vide et Guillimannum, Simlerum, B. Rhenanum Rer. Germ. Nov-Antiq. l. 3. cum Not. Cl. Ottonis Icti, Ioh.Baptistam Plantin. in Helv. Nov. antiq. Sleidan. Hadrian. Vales. in Notit. Gal. etc. De illa Glareanus in Panegyrico Helv.
Rauriacas arces, augustaque limina Rheni
Helvetiae muros et inexpugnabile vallum,
Quô pede dicendi, quô plectro, quâve Camenâ
Sat digne extollam? Non si mihi Tullia verba
Delius inspiret, Musisque ad transtra vocatis,
Tantillum laudis possem: Salve optima mater
Indigenis Basilea tuis, urbs inclita Famâ,
Urbs Troiâ, Thebisque et multis notior astris:
Tota quidem speldes, et te tibi pulchrior ipsa es,
A planta usque caput: tu nostri portus, apexque
Imperii: tu totus honos, non indiga laudis
Fucatae, semper studiorum dulcis alumna,
Massiliam referens, doctasque Academia Athenas.
Vulgo Basel, caput Pagi cognominis. Vide infra, longitud. 28. 15. latitud. 47. 25.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.

Look at other dictionaries:

  • BURGUNDIONES quasi BURGWOHNER — BURGUNDIONES, quasi BURGWOHNER Germani nomen occupârunt, ex opere, quia crebra per limitem habitacula constituta Burgos vulgo vocant. Hi quondam subactâ inferiore Germaniâ a Druso et tiberio per castra dispositi in magnam coaluerunt gentem, ut… …   Hofmann J. Lexicon universale


Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.